Carl Sagan’s ‘Baloney Detection Kit’ / Carl Sagan’ın ‘Yutturmaca Saptama Sanatı’

Yalancının mumu yatsıya kadar yanar / Liars never prosper

Yalancının mumu yatsıya kadar yanar / Liars never prosper

[Türkçe çeviri için yorum bölümüne bkz.]

***

Warning signs that suggest deception. Based on the book by Carl Sagan, ‘The Demon Haunted World‘. The following are suggested as tools for testing arguments and detecting fallacious or fraudulent arguments:

Wherever possible there must be independent confirmation of the facts.

Encourage substantive debate on the evidence by knowledgeable proponents of all points of view.

Arguments from authority carry little weight (in science there are no “authorities”).

Spin more than one hypothesis – don’t simply run with the first idea that caught your fancy.

Try not to get overly attached to a hypothesis just because it’s yours.

Quantify, wherever possible.

If there is a chain of argument every link in the chain must work.

Occam’s razor – if there are two hypotheses that explain the data equally well choose the simpler.

Ask whether the hypothesis can, at least in principle, be falsified (shown to be false by some unambiguous test). In other words, it is testable? Can others duplicate the experiment and get the same result?

Additional issues are:

Conduct control experiments – especially “double blind” experiments where the person taking measurements is not aware of the test and control subjects.

Check for confounding factors – separate the variables.

Common fallacies of logic and rhetoric.

Ad hominem – attacking the arguer and not the argument.

Argument from “authority”.

Argument from adverse consequences (putting pressure on the decision maker by pointing out dire consequences of an “unfavorable” decision).

Appeal to ignorance (absence of evidence is not evidence of absence).

Special pleading (typically referring to god’s will).

Begging the question (assuming an answer in the way the question is phrased).

Observational selection (counting the hits and forgetting the misses).

Statistics of small numbers (such as drawing conclusions from inadequate sample sizes).

Misunderstanding the nature of statistics (President Eisenhower expressing astonishment and alarm on discovering that fully half of all Americans have below average intelligence!)

Inconsistency (e.g. military expenditures based on worst case scenarios but scientific projections on environmental dangers thriftily ignored because they are not “proved”).

Non sequitur – “it does not follow” – the logic falls down.

Post hoc, ergo propter hoc – “it happened after so it was caused by” – confusion of cause and effect.

Meaningless question (“what happens when an irresistible force meets an immovable object?)”.

Excluded middle – considering only the two extremes in a range of possibilities (making the “other side” look worse than it really is).

Short-term v. long-term – a subset of excluded middle (“why pursue fundamental science when we have so huge a budget deficit?”).

Slippery slope – a subset of excluded middle – unwarranted extrapolation of the effects (give an inch and they will take a mile).

Confusion of correlation and causation.

Caricaturing (or stereotyping) a position to make it easier to attack.

Suppressed evidence or half-truths.

Weasel words – for example, use of euphemisms for war such as “police action” to get around limitations on Presidential powers. “An important art of politicians is to find new names for institutions which under old names have become odious to the public.”

***

(Excerpted from“The Planetary Society Australian Volunteer Coordinators”, prepared by Michael Paine.)

‘The Demon Haunted World’ by Carl Sagan

The Carl Sagan Portal

 

 

This entry was posted in Popüler Kitap Alıntıları / Popular Books Excerpts and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Carl Sagan’s ‘Baloney Detection Kit’ / Carl Sagan’ın ‘Yutturmaca Saptama Sanatı’

  1. Yutturmaca Saptama Sanatı

    Carl Sagan’ın ‘Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı’ kitabında yer alan ve aşağıda özet halinde paylaşılan göstergeler ortada bir kandırmacanın var olduğunu gösterir. Bir takım çantasının aletleri gibi düşünülebilecek olan aşağıdaki göstergeler, görüşleri sınamak ve onların hatalı veya hileli olanları saptamak üzere önerilmektedir:

    • Mümkün olduğu sürece, “gerçekler” bağımsız bir şekilde onaylanmalıdır.

    • Farklı görüşe sahip tüm bilgili kişilerin, kanıt üzerinde sözlü tartışmaya girmesini teşvik etmek gereklidir.

    • Otoriteden gelen savlar çok az önem taşır -“yetkili makamlar” geçmişte hatalar yaptı. Gelecekle de yapacaklar. Başka bir deyişle, bilimde otoriteler yoktur; en fazla uzmanlar vardır.

    • Birden fazla hipotez üzerinde durulması gereklidir – sadece sizi heyecanlandıran ilk fikrin peşinden koşmayın.

    • Kendinize ait olduğu gerekçesiyle bir hipoteze gereğinden fazla bağlanmamaya çalışın.

    • Mümkün olduğunca niceleyin.

    • Eğer bir savlar zinciri söz konusu ise, zincirin her halkası geçerliğini kanıtlamak zorundadır.

    • Occam’ın Usturası – Veriyi aynı değerde iyi açıklayan iki hipotezle karşılaştığımızda, daha basit açıklamayı seç.

    • Hipotezin en azından ilkesel olarak tahrif edilip edilemeyeceğini (bazı kesin testlerle yanlışlanabilmesi) sorun. Başka bir değişle, sınanabilir mi? Başkaları deneyi tekrarlayıp, aynı sonuca ulaşabilirler mi?

    • Kontrol deneyleri gerçekleştirin. Özellikle “çift körleme” yöntemiyle yapılan deneylerde ölçümleri yapan kişi hangi grubun kontrol, hangisinin deney grubu olduğunu bilmez.

    • Kafa karıştıran faktörlere bakın, değişkenleri ayırın.

    Mantık ve söz sanatının en bildik ve tehlikeli yanılgıları:

    • Ad hominem – Sava değil, savı öne sürene saldıran ifade.

    • Otoriteden gelen sav.

    • Karşıt sonuçların ortaya koyduğu sav (“olumsuz” bir kararın korkunç sonuçlarına işaret ederek karar verici üzerinde baskı uygulamak).

    • Cehaleti yeğleme (kanıt yokluğu, yokluğun kanıtı değildir).

    • Özel yanıltmaca (özellikle Tanrı’nın niyetine gönderme yaparak).

    • İddiayı kanıtlanmış saymak, başka bir deyişle yanıtı oldubittiye getirmek.

    • Gözlemsel seçilim (artıları sayıp eksileri boş vermek).

    • Küçük sayı istatistikleri (örneğin yetersiz örnek boyutlarından sonuçlar çıkarmak).

    • İstatistiğin doğasını yanlış anlamak (örneğin, Başkan Eisenhower, Amerikalıların yarısının normalin altında zekaya sahip olduklarını öğrenince hem çok şaşırdı hem de alarma geçilmesi gerektiğini belirtti!)

    • Tutarsızlık (örneğin, düşman tarafların askeri güç potansiyeli konusunda temkinli davranarak en kötü olasılığı göz önüne almak; ancak çevresel tehlikeler konusunda bilimsel yaklaşımları “kanıtlanmadıkları” gerekçesiyle gönlü ferah bir şekilde reddetmek).

    • Non sequitur – “Mantıksız sonuç” anlamına gelen ifade; mantıksız sonuç yanılgısına düşenler.

    • Post hoc, ergo propter hoc – “Bundan sonra oldu, o nedenle bundan dolayı” anlamındaki ifade; neden ve sonucu karıştırmak.

    • Anlamsız soru (örneğin “Karsı konulmaz bir güç, kımıldamayan bir nesneyle karşılaştığında ne olur?”).

    • Hesaba katılmayan ortak nokta ya da yanlış yöne sapma – orta noktada yer alan olasılıklardansa, yalnızca iki uç noktayı dikkate alma (“diğer tarafı” olduğundan daha kötü göstermek).

    • Kısa dönem/uzun döneni çatışması – hesaba katılmayan orta noktanın bir alt dalı (“Böylesine büyük bir bütçe açığımız varken neden temel bilimlerle uğraşalım?”).

    • Yine hesaba katılmayan orta nokta ile ilgili, kaygan yokuş – Etkilerin yersiz yansıması (elini verip kolunu kaptırmak).

    • Korelasyonu ve nedenselliği karıştırmak.

    • Çöpten adam – bir konumu karikatürize ederek saldırıyı kolaylaştırmak.

    • Saklı kanıt ya da yarı doğrular.

    • Aldatıcı sözler – örneğin başkanlık yetkilerinin sınırlarını aşmak için “polis eylemi” gibi savaş örtmeceleri kullanmak. “Politikacıların önemli bir sanatı eski adları altında kamuoyu için iğrenç hale gelen kurumları için yeni isimler bulmaktır.”

    ***

    ‘Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı’, Carl Sagan

    Çeviri için yararlanılan kaynak:

    TÜBITAK Popüler Bilim Yayınları – Yapı Kredi Yayınları, “KARANLIK BİR DÜNYADA BİLİMİN MUM ISIĞI” (THE DEMON-HAUNTED WORLD, Science as a Candle in the Dark), Carl Sagan; Ceviri Miyase Göktepeli, Türkçe Metnin Bilimsel Danışmanı Prof. Dr. Ahmet Şevket Ucer.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s